Ból nowotworowy bliskiej osoby – czy wolno mi się cieszyć?

Choroba nowotworowa zmienia codzienność całej rodziny, ale nie odbiera nikomu prawa do własnego życia. Czasem wystarczy krótka rozmowa, wiadomość od znajomej osoby albo chwila śmiechu, żeby poczuć coś przyjemnego, a zaraz potem wstyd. Jeśli znasz ten mechanizm, nie oznacza to, że robisz coś złego.

Co się może za tym kryć?

Różne emocje mogą pojawiać się jednocześnie

Możesz martwić się o bliską osobę i jednocześnie cieszyć się spotkaniem, muzyką, spacerem albo planami na przyszłość. Te uczucia nie wykluczają się. Człowiek nie przeżywa choroby w jednym, stałym nastroju. Układ nerwowy potrzebuje także chwil oddechu, zainteresowania czymś innym i kontaktu z tym, co daje choć odrobinę przyjemności.

Radość podczas choroby bliskiej osoby nie jest decyzją przeciwko choremu. Nie zmniejsza troski, nie odbiera powagi sytuacji i nie przesądza o tym, jak zachowasz się w ważnym momencie.

Poczucie winy może być próbą udowodnienia miłości

W trudnych sytuacjach łatwo pojawia się przekonanie: „Jeśli dobrze się bawię, to znaczy, że za mało cierpię”. Inną myślą może być: „Nie mam prawa odpoczywać, skoro bliska osoba przeżywa coś tak trudnego”. Takie zasady bywają sposobem na zachowanie poczucia lojalności, ale potrafią też prowadzić do wyczerpania.

W pracy jako psycholożka często widzę, że osoby opiekujące się chorym nie oceniają samej radości. Bardziej boją się tego, co ta radość miałaby o nich powiedzieć. Warto więc oddzielić emocję od interpretacji. Sama radość jest doświadczeniem. Dopiero myśl nadaje jej znaczenie, na przykład „jestem złą osobą”.

Możesz potrzebować choćby krótkiego powrotu do siebie

Opieka, towarzyszenie w badaniach, rozmowy o leczeniu i codzienna czujność mogą sprawić, że cała uwaga skupia się na chorobie. Wtedy zwykłe czynności zaczynają wydawać się niewłaściwe. Tymczasem jedzenie, sen, kontakt ze znajomymi czy chwila rozrywki nie są zdradą. Są częścią utrzymywania sił potrzebnych do obecności przy bliskiej osobie.

Co możesz zrobić?

1. Nazwij emocję bez osądzania. Zamiast natychmiast pytać „jak mogę tak czuć?”, spróbuj zauważyć: „Teraz jest we mnie radość”, „Pojawiła się ulga” albo „Przez chwilę było mi dobrze”. Dopiero później sprawdź, jaka myśl wywołuje poczucie winy.
2. Oddziel odpoczynek od porzucenia. Zadaj sobie pytanie: czy ta chwila sprawia, że przestajesz wspierać bliską osobę, czy tylko pozwala Ci na moment odzyskać równowagę? Można wyjść na kawę, obejrzeć film albo spotkać się z kimś i nadal pozostawać zaangażowanym członkiem rodziny.
3. Ustal małe, realne granice. Jeśli jesteś osobą wspierającą na co dzień, zaplanuj czas, w którym nie odbierasz telefonu albo zajmujesz się czymś niezwiązanym z chorobą. Granica nie musi być długa ani idealnie przestrzegana. Ma przypominać, że Twoje potrzeby także istnieją.
4. Sprawdzaj fakty zamiast karać się myślami. Kiedy pojawia się przekonanie „nie wolno mi się cieszyć”, zapytaj: „Co konkretnie zrobiłem lub zrobiłam źle?”, „Czy moja radość komuś zaszkodziła?”, „Co powiedziałbym lub powiedziałabym bliskiej osobie, która jest w takiej sytuacji?”. Takie pytania pomagają zobaczyć, czy poczucie winy opiera się na faktach, czy na bardzo surowej zasadzie.
5. Powiedz komuś, co dzieje się w środku. Nie musisz od razu opowiadać całej historii. Możesz powiedzieć: „Cieszę się, że dziś wyszło słońce, a jednocześnie mam z tego powodu wyrzuty sumienia”. Dobra rozmowa nie musi usuwać emocji. Może pomóc przeżywać je bez samotnego osądzania siebie.

Czego unikać?

Unikaj sprawdzania, czy cierpisz wystarczająco mocno. Nie istnieje wiarygodna miara miłości oparta na tym, ile razy odmawiasz sobie przyjemności. Ciągłe ograniczanie snu, jedzenia, kontaktów i odpoczynku nie dowodzi większego oddania.

Nie zmuszaj się też do radości tylko dlatego, że ktoś mówi, że trzeba myśleć pozytywnie. Jeśli w danym dniu jest smutek, złość albo odrętwienie, możesz to zauważyć bez poprawiania siebie. Chodzi nie o to, żeby czuć się dobrze za wszelką cenę, lecz żeby nie karać się za emocje, które pojawiają się spontanicznie.

Warto uważać na ukrywanie każdej dobrej chwili przed chorą osobą, jeśli prowadzi to do napięcia i nieszczerości. Jednocześnie nie trzeba opowiadać o każdym przyjemnym wydarzeniu komuś, kto akurat nie ma na to siły. Pomocne bywa proste pytanie: „Czy masz dziś przestrzeń, żeby o tym posłuchać?”.

Kiedy warto porozmawiać ze specjalistą?

Rozmowa z psychologiem może być pomocna, gdy poczucie winy utrzymuje się długo, odbiera możliwość odpoczynku albo sprawia, że każda własna potrzeba wydaje się egoizmem. Warto poszukać wsparcia także wtedy, gdy pojawia się silne przeciążenie, trudność w podejmowaniu codziennych decyzji, ciągła czujność lub poczucie, że cała odpowiedzialność za chorego spoczywa wyłącznie na Tobie.

W konsultacji można przyjrzeć się temu, jak łączą się troska, lęk, złość i potrzeba kontroli. Czasem ważne jest również przepracowanie wcześniejszych doświadczeń, które nasilają obecne reakcje. Jako psycholożka obserwuję, że już samo rozdzielenie odpowiedzialności od poczucia winy przynosi wielu osobom więcej jasności w codziennych decyzjach.

Jeśli pojawiają się myśli samobójcze, chęć zrobienia sobie krzywdy albo poczucie, że nie ma żadnego wyjścia, nie zostawaj z tym samodzielnie: zadzwoń pod 112 albo pojedź na najbliższy oddział ratunkowy. W takiej chwili najważniejsze jest szybkie uzyskanie bezpośredniej pomocy.

Nie musisz wybierać między miłością do bliskiej osoby a własnym życiem. Możesz być obecnie, troszczyć się, przeżywać trudne chwile i czasem poczuć radość. Jeśli potrzebujesz uporządkować emocje związane z chorobą bliskiej osoby, możesz skorzystać z konsultacji psychologicznej, także online.